Николай Осипович Полин чужис 1919-öд восядекабр 19-öд лунö, Койтыбöжгрездса Öсип мужичӧйлöн ыджыд семьяын, дасöдкагаöн. И ставнас семьяын вöлöма дас öти челядь. Йöзыс олiсны сiйö сьöкыд воясас зэв сьöкыд условиеясын, кодъяс инмисны медводз челядьлы. Олісны гӧля, зэв тшыгӧсь да кӧдзыдӧсь. Сэкся кадö быдöн олiс зэв сьöкыда, а кор семьяын уна ичӧт челядь, быдӧнӧс вердны нӧшта на сьӧкыд. 1930-ӧд воын кувсьӧ Николайлӧн батьыс, олӧмлӧн став сьӧкыд луныс усьӧ медводз зонъяслӧн пельпомъяс вылӧ, но Николай пуктӧ ас водзас мог – босьтны шӧр образование.
Тайö кад кежлö налöн семья вуджис Койтыбöжысь Сыктывкарö.
Школаын зонка кутіс ёна пырӧдчыны литератураö, стöчджыка кö, поэзияö, бöръя классъясын весиг босьтчис гижны кывбуръяс. Николайлӧн гортса архивын ӧні на эм фотография, кӧні нюмъялӧны Сыктывкарса 2-ӧд номера шӧр школаысь литературнӧй кружокӧ пырысьяс. Николай сэки эз чайт, мый буретш поэзия сетас сылы асшöр ыджыд олöмö туйдӧг. И тöдчана пуктӧд тані ворсiс челюскинечьяс йылысь гижöм кывбур, кодъяслöн героическöй вермӧм йылысь сэки сёрнитіс став страна.
Буретш тайӧ кывбурыс, кодӧс йӧзӧдісны районса газетын, лои олӧмлӧн выль туй визь заводитчӧмӧн, выль пасӧн. Дасöд класс помалöм бöрын сійöс казялiсны да корисны Коми небöг лэдзанiнö литературнöй редакторöн.
Ӧні весиг сьӧкыд мӧвпыштны, кыдзи эськӧ тэчсис сылӧн поэтическӧй олӧмыс, эз кӧ 1939 воын сійӧс корны военнӧй служба вылӧ. Призывникъяс котырын сэки вöлi 30 морт, быдӧнлӧн шӧр образование. И став тайö котыр мӧдӧдісны Сыктывкарсянь Ылі Востокӧ, Благовещенск карса младшöй командиръяслöн школаö. Во джын мысти нин Николай Полинöс лэдзисны школаысь младшöй сержант званиеöн да индісны стрелокъяслӧн отделениеса командирӧн пехота частьö.
Но, виччысьтӧгзаводитчис война, и Николай Полин, кыдзи збыль патриот, заводитіс вöзйысьны фронт вылӧ. И командир ним вылӧ сӧмын коймӧд рапорт бӧрын сійӧс индісны Западнӧй фронт вылӧ мӧдӧдчан маршевӧй ротаӧ старшинаӧн.
Пӧшти 20 лун мунісны салдатъяс Ылі Асывсянь Рытыв вылӧ. Но сідзи местаӧдз эз воӧдчӧй. Куйбышев обласьтса Инза станцияын найöс чеччӧдісны поезд вылысь да мöдöдiсны велöдан стрелковöй бригадаö. Тӧлысь джын мысти сетісны приказ –мӧдӧдчыны врагкӧд веськыда тышкасьысь армияӧ, а ротасӧ ыстісны прорывнӧй батальонӧ.
Тöдса куим лоӧм тор, кор Полин вермис пöгибнитны. Со, Николай Осиповичлӧн ӧти казьтылӧм.
Őтчыда войнас найӧ мӧдӧдӧмаӧсь немечьясӧн босьтӧм Михайловка сикт дорӧ, коді сулаліс Южнӧй Буг берег дорын. Дзебсьӧмӧн дыр кад чӧж видзӧдӧмаӧсь враг бӧрся. Сэк жӧ войнас на дорӧ ӧтлаасьӧмаӧсь враг кытшысь петӧм батальонлӧн колясъяс.
Öтлаын найö вöчисны вöрö глывиччысьтöм шызьöм. Кыдзи казьтыліс Николай Осипович, немеч салдатъяс горзӧмӧн чеччалӧмаӧсь – котӧртӧмаӧсь землянкаясысь увса паськӧмӧн. Асывнас, кор югдыштіс, немечъяс казялісны, мый сӧветскӧй салдатъяс некымын пӧв этшаджыкӧсь на серти. Вӧрӧгъяс пыкӧмаӧсь миянлысь салдатъясӧс Буг ю берег дорӧ. Регыд дорйысьяслӧн кутісны бырны боеприпасъяс. Старшина Полинлы ковмис пырны кӧдзыд ва пиӧ да вуджны мӧдар берегӧ, медым босьтны патронъяс да вуджӧдны дорйысьысьяслы.
Бӧр миян герой вуджис нин пыжӧн патронъяс тырасьӧ кыд нопъясӧн. Виччысьтӧг пыж бокас пазгысис немечъясӧн лыйӧм снаряд, Полин бара веськаліс ваӧ. Бур, мый сійӧ лои берегсянь неылын, ваыс эз вӧв джуджыд. Боец кыскис берегӧ боеприпасъяс тыра нопъяс. Асывнас юсӧ вуджисны миян мукӧд частьяс да чепӧсйисны наступлениеӧ.
МЕДВОДДЗА РАНА
Ювылынпазгысьӧмнемечъяслӧн снаряд век жӧ дойдіс Полинӧс – осколокъяс веськалісны юрас да синмас. Тайӧ вӧліны фронт вылын медводдза ранаяс. Кык тӧлысь сійӧ куйліс полевӧй госпитальын. Та бӧрын зонмӧс мӧдӧдісны велӧдчыны офицерскӧй курсъяс вылӧ, отсаліс война водз вылын босьтӧм шӧр образование. Квайт тӧлысь чӧж курсантъяс велӧдісны боевӧй теория, фронтлӧн линия дорӧ мукӧд дырйи ветлывлісны практикала.
МӦД РАНА
Велöдчöм бöрын младшöй лейтенант Николай Осипович Полин служитiс стрелковöй взводса командирöн, фронтöвöй туйясыс мунісны Молдавия, Румыния да Венгрия муяс пыр. Тышкасис Будапешт босьтігӧн 1944-ӧд вося декабрын. Сэки жӧ сьӧкыда ранитчис.
Со мый казьтыліс Николай Осипович тайӧ лоӧм тор йылысь. Венгриялӧн юр кар вӧсна тыш вӧлі ёна сьӧкыд да вир кисьтана. Полин сьӧкыда ранитчис кокас, эз вермы ачыс мунны, но век жӧ автоматыс сылӧн эз сувтлы. Весиг сэк, кор взводса 30 боец лыдысь ловйӧн колины сӧмын кӧкъямысӧн. Сэсся взорвитчис снаряд и лӧнь пемыдін.
Мый лоис сыкöд сёрöнджык, Николай Осиповичлы юӧртісны сылӧн ёртъясыс. Тыш бӧрын санитаръяс аддзӧмаӧсь Полинӧс садьтӧмӧн. Чайтӧмаӧсь, мый салдат кувсьӧма, кӧсйӧмаӧсь дзебны братскӧй гуӧ Пилишсанто сикт дорын. Весиг мемориальнӧй пӧв вылӧ гижӧмаӧсь сылысь ним-овсӧ, мый Н. О. Полинӧс виӧмаӧсь 1945 вося январь 9-ӧд лунӧ. Сыктывкарӧ мамыслы, Наталья Дмитриевналы мӧдӧдӧмаӧсь похоронка.
Но братскӧй гуӧ дзебигӧн кодкӧ санитаръяс пиысь аддзылӧма, мый салдатлӧн вӧрӧма киыс, дзик пыр жӧ нуӧдӧмаӧсь госпитальӧ. Сэні Николай садьмис, вöчисны квайт комплекснöй операция, та бӧрын во джын куйлiс больничаын. Кор неуна бурдыштіс, гижис гортас письмӧ, но мамыс эз эскы, мый тайӧ писяньыс юӧр. Сійӧ чайтіс, мый письмӧсӧ гижӧма Николайлӧн ёртыс, коді сыкӧд куйліс госпитальын.
Гортас салдат воис сöмын 1946-ӧд вося апрельын. Полинлӧн водзӧ судьбаыс вермис лоны сэтшӧмжӧ, кутшӧм уна фронтовиклӧн, кодъяс локтісны война вылысь инвалидӧн: костыльяс, гӧгӧрвотӧма водзӧ олӧм. Но, Николай Осиповичлӧн, ёна овны кӧсйӧмысь кындзи тшӧтш вӧлі ыджыд вӧля да крепыд вежӧр. Велöдчис ветлавны протез вылын да пырис уджавны 6-ӧ номера профтехучилищеö велöдысьöн.
Школа дорын велöдчысьяскöд öттшӧтш паськӧдіс – рӧдмӧдіс сад. А аслас чужан школаын котыртiс боевӧй да трудовöй слава музей. Сылӧн жӧ ыджыд кӧсйӧм серти лои чукӧртӧма «Ласточка» поисковöй котыр, кытчö пырысьяс чукöртiсны война вылын усьöм салдатъяс йылысь вель уна материал. Артмис корсьны да бергӧдны рӧдвужлы сыктывкарса уна вошӧм салдатлысь нимсӧ.
Аслас киясӧн Николай Полин лэптiс керка, кöні уна во чӧж радейтӧмын да шудын оліс гӧтырыскӧд, Мария Егоровнакӧд. Ань пенсия вылӧ петтӧдз уджаліс велöдысьöн, сетіс асьсӧ том поколение быдтӧмлы.
СЕРПАСАСЬӦМ
Олӧма нин арлыдын Николай Осипович басьтчис серпасасьны. Сійӧс ёна ышӧдіс та вылӧ миян мича войвыв вӧр-ва. Серпасавлiс пейзажъяс, сикт – грездъясысь мича керкаяс, гижис рöдвужыслысь портретъяс да весиг ассьыс автопортрет. Чуймӧдӧ, но сэтшӧм сьӧкыд война би пыр вуджӧм, уна тор аддзылӧм морт – некор эз серпасавлы война, эз радейт тайӧ темасӧ. Сiйö радейтiс вöр-ва, кылiс сiйöс, эз вермы овны сыкöд ёртасьтӧг. Полинлöн серпасъясыс тырöмаӧсь шоныд да югыд рöмъясöн. Сійö радейтіс сикт, сэтчӧс олысьясӧс, вӧлі тырӧма муслунӧн матыссаяс дорӧ да олöмдiнö.
Кужис петкӧдлыны лӧнь сиктса олӧмлысь мичлунсӧ. Портретъяс вывсянь ми лань видзӧдӧны проӧст войтыр, но налӧн синъясын шуд да долыд лун.
Важ мельнича дорсянь, джуджыд кыр вывсянь сiйӧ и серпасаліс ассьыс чужан Койтыбöж грездсö. Выставка мичмӧдӧны художниклӧн гӧтыр, Мария Егоровна да бать-мамлӧн портретъяс. Ставнас художниклӧн творчество кудйӧ пырӧ 100 сайӧ серпас. Коллекциясӧ видзӧ Николай Осиповичлӧн нылыс, Тамара Николаевна.
Николай Осипович Полин кувсис 1996-öд вося февраль 29-öд лунö, 76 арöсöн.
Полинлысь ним – овсӧ ӧні на позьӧ лыддьыны Венгрияса Пилашсанто сикт дорын усьӧм салдатъяслӧн братскӧй дзебанін вылысь. Фронтовиклысь нимсӧ пасйӧма и Сыктывкарын куслытӧм би дорса паметь пӧв вылын.
Шогмӧв пыштны, мый миян дорысь мунӧны йӧз, кодъяс киын вермисны кутны и Ай му доръян меч, и перо, и кисть. Кодъяс вермисны сувтны вӧрӧглы панды да кужисны аддзыны олӧмлысь став мич лунсӧ.
Дасьтіc Наталья Некрашевич,
А. А. Лыюров нима Зеленечса библиотека филиалысь библиотекар.
Вуджöдìс Василий КАНЕВ.